नशिराबाद | प्रतिनिधी | पोलीस दक्षता लाईव्ह :- नशिराबाद नगरपरिषद परिसर आणि लगतच्या ग्रामीण भागात गेल्या काही वर्षांत वीटभट्ट्यांची संख्या लक्षणीय वाढल्याचे चित्र समोर येत आहे. वाढत्या बांधकाम व्यवसायामुळे वीट उत्पादनाला मोठी मागणी निर्माण झाली असली, तरी या वीटभट्ट्यांमुळे होणारे वायू प्रदूषण, शेती व पर्यावरणावर होणारा परिणाम, नागरिकांच्या आरोग्यावर निर्माण होत असलेले गंभीर प्रश्न आणि नियमांच्या अंमलबजावणीबाबत निर्माण झालेली साशंकता यामुळे स्थानिक नागरिकांमध्ये तीव्र नाराजी व्यक्त होत आहे.स्थानिक नागरिकांच्या मते, नगरपरिषद हद्दीलगत तसेच गावांच्या जवळ उभारण्यात आलेल्या अनेक वीटभट्ट्यांमधून दिवस-रात्र धूर निघत असल्याने परिसरातील हवेची गुणवत्ता खालावत चालली आहे. विशेषतः हिवाळा आणि उन्हाळ्याच्या काळात धुराचे प्रमाण अधिक वाढत असल्याने नागरिकांना श्वसनाचे त्रास, डोळ्यांची जळजळ, खोकला, दम्याचे झटके आणि त्वचारोग यांसारख्या समस्या वाढत असल्याची तक्रार करण्यात येत आहे.
वीटभट्ट्यांमुळे निर्माण होणारे प्रदूषण
वीटभट्ट्यांमध्ये कोळसा, लाकूड, टायर, प्लास्टिकसदृश टाकाऊ पदार्थ किंवा इतर इंधनांचा वापर केल्यास वातावरणात कार्बन डायऑक्साइड, कार्बन मोनॉक्साइड, सल्फर डायऑक्साइड, नायट्रोजन ऑक्साइड्स आणि सूक्ष्म धूलिकण मोठ्या प्रमाणावर मिसळतात. हे घटक वातावरण प्रदूषित करण्यास कारणीभूत ठरतात.तज्ज्ञांच्या मते, सतत धुराच्या संपर्कात राहिल्यास लहान मुले, वृद्ध नागरिक आणि श्वसनविकार असलेल्या रुग्णांना सर्वाधिक धोका निर्माण होतो. परिसरातील काही नागरिकांनी सकाळच्या वेळेत हवेत धुराचे थर निर्माण होत असल्याचे सांगितले. अनेक वेळा कपड्यांवर, घरांच्या छतांवर आणि पिण्याच्या पाण्याच्या साठ्यावर धुळीचा थर जमा होत असल्याची तक्रारही समोर आली आहे.
गावापासून अंतराचे नियम आणि परवानग्यांचा प्रश्न
पर्यावरणीय निकषांनुसार आणि प्रदूषण नियंत्रणाशी संबंधित विविध नियमांनुसार वीटभट्ट्या उभारताना निवासी वस्ती, शाळा, रुग्णालये, जलस्रोत आणि शेती क्षेत्रापासून सुरक्षित अंतर राखणे आवश्यक मानले जाते. तसेच संबंधित स्थानिक स्वराज्य संस्था, प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि महसूल विभागाची आवश्यक परवानगी घेणे बंधनकारक असते.मात्र, स्थानिक पातळीवर अनेक वीटभट्ट्या गावांच्या अत्यंत जवळ सुरू असल्याचा आरोप नागरिकांकडून केला जात आहे. काही ठिकाणी शेतजमिनींच्या अगदी लगत भट्ट्या सुरू असल्याने शेती उत्पादनावर परिणाम होत असल्याचे शेतकरी सांगत आहेत. धुरामुळे पिकांच्या पानांवर काळसर थर जमा होत असून भाजीपाला आणि फळपिकांच्या गुणवत्तेवरही परिणाम होत असल्याची चर्चा परिसरात आहे.नगरपरिषद प्रशासन आणि संबंधित यंत्रणांकडून नियमित तपासणी केली जाते का, परवानग्या वैध आहेत का, पर्यावरणीय अटींचे पालन होते का, याबाबत नागरिकांनी प्रश्न उपस्थित केले आहेत. काही सामाजिक कार्यकर्त्यांनी या प्रकरणाची सखोल चौकशी करण्याची मागणी केली आहे.
आरोग्यावर गंभीर परिणाम
डॉक्टरांच्या मते, वीटभट्ट्यांमधून निर्माण होणाऱ्या धूर आणि धूलिकणांमुळे पुढील आजारांचा धोका वाढू शकतो :
दमा आणि श्वसनविकार.
सतत खोकला व छातीत जळजळ.
डोळ्यांची आग आणि ॲलर्जी.
त्वचेचे विकार.
फुफ्फुसांच्या कार्यक्षमतेवर परिणाम.
हृदयविकाराचा धोका वाढण्याची शक्यता.
विशेषतः लहान मुले आणि वृद्ध व्यक्तींमध्ये अशा प्रदूषणाचा अधिक परिणाम दिसून येतो. परिसरातील काही नागरिकांनी रात्रीच्या वेळी धुराचा त्रास अधिक होत असल्याचे सांगितले.
पर्यावरण आणि निसर्गाला फटका
वीटभट्ट्यांसाठी मोठ्या प्रमाणात माती उपसा केला जात असल्याने जमिनीची सुपीकता कमी होण्याचा धोका निर्माण होतो. अनेक ठिकाणी शेतीजमिनीतील वरचा सुपीक थर काढण्यात आल्याने दीर्घकालीन नुकसान होऊ शकते, असे पर्यावरण अभ्यासक सांगतात.याशिवाय, झाडांची तोड, भूजल पातळीवरील परिणाम आणि परिसरातील जैवविविधतेवरही वीटभट्ट्यांचा नकारात्मक परिणाम होत असल्याचे मत व्यक्त केले जात आहे. धूर आणि उष्णतेमुळे पक्षी व लहान जीवसृष्टीवरही परिणाम होत असल्याचे काही ग्रामस्थांनी नमूद केले.
नागरिकांची मागणी काय?
नशिराबाद परिसरातील नागरिकांनी पुढील मागण्या प्रशासनाकडे केल्या आहेत :
गावालगत सुरू असलेल्या वीटभट्ट्यांची तातडीने तपासणी करावी.
प्रदूषण नियंत्रण नियमांचे काटेकोर पालन करावे.
आवश्यक परवानग्यांची सार्वजनिक माहिती जाहीर करावी.
आरोग्य शिबिरे आयोजित करून नागरिकांची तपासणी करावी.
पर्यावरणपूरक तंत्रज्ञानाचा वापर बंधनकारक करावा.
निवासी भागाजवळील बेकायदेशीर वीटभट्ट्यांवर कारवाई करावी.
प्रशासनाची भूमिका महत्त्वाची
वाढत्या नागरीकरणाच्या पार्श्वभूमीवर वीट उद्योगाची आवश्यकता नाकारता येत नसली, तरी पर्यावरण आणि नागरिकांच्या आरोग्याच्या किंमतीवर विकास होऊ नये, अशी भावना आता अधिक तीव्र होत आहे. नगरपरिषद, प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि महसूल प्रशासन यांनी संयुक्तरीत्या तपासणी करून नियमांचे पालन सुनिश्चित करणे आवश्यक असल्याची मागणी सर्वसामान्य नागरिकांकडून होत आहे.नशिराबाद परिसरातील वीटभट्ट्यांचा प्रश्न हा केवळ उद्योग किंवा रोजगारापुरता मर्यादित राहिलेला नसून तो आता पर्यावरण, सार्वजनिक आरोग्य आणि नागरिकांच्या जीवनमानाशी निगडित गंभीर विषय बनला आहे. त्यामुळे प्रशासनाने वेळेत हस्तक्षेप करून योग्य तो तोडगा काढण्याची अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.
