मुक्ताईनगर | विशेष लेख..पंकज कपले | पोलीस दक्षता लाईव्ह :- देशातील शिक्षण व्यवस्था ही विद्यार्थ्यांच्या गुणवत्तेवर आणि प्रामाणिक परिश्रमावर उभी असते. मात्र गेल्या काही वर्षांपासून दहावी, बारावी, टीईटी, नीट, एमपीएससी तसेच विविध स्पर्धा परीक्षांमध्ये वारंवार समोर येणाऱ्या पेपरफुटीच्या घटनांनी संपूर्ण व्यवस्थेवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे. ही बाब केवळ एका परीक्षेपुरती मर्यादित नसून लाखो विद्यार्थ्यांच्या भविष्याशी निगडित अत्यंत संवेदनशील आणि गंभीर विषय बनला आहे.
पेपरफुटीच्या घटना देशासाठी नवीन नाहीत. अनेक वर्षांपासून विविध राज्यांमध्ये अशा प्रकारचे गैरप्रकार घडत आले आहेत. आपण स्वतः शिक्षण घेत असतानाही अनेक परीक्षांचे पेपर फुटल्याच्या घटना समोर आल्या होत्या. त्या काळात काही प्रकरणांची चौकशी झाली, चर्चा रंगल्या, आरोप-प्रत्यारोप झाले; मात्र दोषींवर कठोर आणि ठोस कारवाई झाल्याचे चित्र फारसे दिसून आले नाही. त्यामुळे सर्वसामान्य नागरिक आणि विद्यार्थ्यांमध्ये व्यवस्थेबद्दल नाराजी आणि अविश्वासाची भावना निर्माण झाली.
स्पर्धा परीक्षा म्हणजे विद्यार्थ्यांच्या ज्ञान, मेहनत आणि गुणवत्तेची खरी कसोटी असते. हजारो विद्यार्थी दिवस-रात्र अभ्यास करून स्वतःचे करिअर घडविण्याचे स्वप्न पाहत असतात. पालक देखील आपल्या मुलांच्या भविष्यासाठी मोठ्या अपेक्षा ठेवून आर्थिक आणि मानसिक आधार देत असतात. अशा परिस्थितीत जर काही लोक पैशाच्या जोरावर किंवा गैरमार्गाचा वापर करून परीक्षा प्रक्रियेत हस्तक्षेप करत असतील, तर प्रामाणिक विद्यार्थ्यांच्या मेहनतीवर अक्षरशः पाणी फिरते.पेपरफुटी ही फक्त एक गुन्हेगारी घटना नसून ती संपूर्ण शिक्षण व्यवस्थेवरचा आघात आहे. अशा घटनांमुळे विद्यार्थ्यांचा अभ्यासावरील आत्मविश्वास कमी होतो, तर दुसरीकडे व्यवस्थेवरील विश्वास डळमळीत होतो. मेहनतीपेक्षा गैरमार्गाने यश मिळते, अशी चुकीची मानसिकता समाजात निर्माण होण्याचा धोका वाढतो. ही बाब देशाच्या भविष्यासाठी अत्यंत घातक मानली जाते.आजही काही परीक्षांमध्ये गैरप्रकार समोर येत असले तरी तपास यंत्रणा अधिक सक्रिय होत असल्याचे दिसून येत आहे. अनेक प्रकरणांमध्ये आरोपींना अटक होत आहे, रॅकेट उघडकीस आणले जात आहेत आणि संपूर्ण साखळी शोधण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत.
विद्यार्थ्यांच्या भविष्यासोबत खेळ करणाऱ्यांवर कठोर कारवाई करणे ही आता काळाची गरज बनली आहे. केवळ लहान-मोठ्या आरोपींवर कारवाई करून उपयोग नाही, तर अशा गैरप्रकारांना संरक्षण देणाऱ्या संपूर्ण यंत्रणेवर कठोर कारवाई होणे आवश्यक आहे.तंत्रज्ञानाच्या युगात परीक्षा प्रक्रियेलाही अधिक सुरक्षित आणि पारदर्शक बनविण्याची गरज आहे. ऑनलाइन सुरक्षा प्रणाली, एन्क्रिप्टेड प्रश्नपत्रिका, सीसीटीव्ही नियंत्रण, डिजिटल मॉनिटरिंग आणि कठोर कायदेशीर यंत्रणा यांचा प्रभावी वापर केल्यास पेपरफुटीसारख्या घटनांवर मोठ्या प्रमाणात नियंत्रण मिळवता येऊ शकते. त्याचबरोबर परीक्षा व्यवस्थापनात जबाबदारी आणि उत्तरदायित्व निश्चित करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.दुर्दैवाने, अनेकदा पेपरफुटीसारख्या गंभीर विषयाचे राजकारण केले जाते. सत्ताधारी आणि विरोधक यांच्यात आरोप-प्रत्यारोप सुरू होतात; मात्र या सगळ्या गदारोळात विद्यार्थ्यांच्या वेदना आणि त्यांच्या भविष्याचा प्रश्न मागे पडतो. प्रत्यक्षात हा कोणत्याही एका सरकारचा किंवा एका पक्षाचा प्रश्न नाही. हा देशाच्या भविष्यासंबंधीचा विषय आहे. कारण आजचे विद्यार्थी हेच उद्याचे अधिकारी, डॉक्टर, अभियंते, शिक्षक आणि देशाचे जबाबदार नागरिक असणार आहेत.म्हणूनच आता गरज आहे ती राजकीय मतभेद बाजूला ठेवून विद्यार्थ्यांच्या हितासाठी एकत्र येण्याची. शासन, प्रशासन, शिक्षण विभाग, परीक्षा संस्था, राजकीय पक्ष आणि समाज यांनी सामूहिक जबाबदारी स्वीकारून पेपरफुटी रोखण्यासाठी ठोस उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.
विद्यार्थ्यांच्या स्वप्नांशी खेळ करणाऱ्यांना कोणतीही दया न दाखवता कठोर शिक्षा झाली पाहिजे, तरच देशातील तरुणाईचा शिक्षण व्यवस्थेवरील विश्वास कायम राहू शकेल.
विद्यार्थ्यांच्या मेहनतीचा आणि त्यांच्या भविष्यातील आशांचा सन्मान राखायचा असेल, तर पेपरफुटीविरोधात केवळ चर्चा नव्हे तर कठोर कृती होणे अत्यावश्यक आहे.
